Kaszëbsczi Linux ë Ôpen Ùdbë : linuxcsb.org

Plasma

Plasma je nowim pùltã KDE, chtërny ùmòżebniô zrëszanié aplikacëjów, wëskrzëniwanié jinterfejsa brëkòwnika a téż dôwô nowé ôrtë wëzwëskiwaniô wiéchrzëznë pùltu.

Wëzdrzatk “rozdzélny tôblëcë” (an. Dashboard) zastãpiwô dôwną fùnkcjã “Pòkôżë pùlt”. Zatacô wszëtczé òkna a wëskrzëniwô widżetë pùltu. Abë wëłącząc wëzdrzatk Dashboard nót je wcësnąc klawisze Control+F12. Widżetë, czëlë plasmoidë pòzwôlają midze jinszema na robienié nadczidków na pùlce, czëtanié wiadłów RSS czë wëskrzëniwanié wëdowiédzë ò wiodrze.

(wicy…)

Nié, nie je to jesz natiwnô wersëjô. To dzãka WINE, chtërne je òdpòwiedzólné za légã zgódnoscë z Windowsã mòżemë na prosti ôrt zajinstalowac a pózdze brëkòwac ti programë.

Na starnie Softopediji mòże przeczëtac prowôdnik dze na òbrôzkach wëdolmaczonô je jinstalacëjô na przëmiôrze Ubuntu. Òkróm Linuksa, nót mdze nama Wine w wersëji 0.9.54 a téż CD platka z Photoshopã CS2.

Nie wszëtczim nót je taczégò kòmbajna do robieniô graficzi, czë téż nie kòżdi chce kùpòwac drodżé programë do prostich grafikòwëch robòtów, dlôtë bédëjemë jesz zapòznónié sã z ôpenùdbòwą programą GIMP, swòją drogą téż dosc rozbùdowóną abò Kritą chtërna jidze szlachã Photoshopa jeżlë jidze ò wëzdrzatk. Òbie ne programë są przëstãpné w wnetka kòżdi distribùcëji Linuksa zamëkającej w se òkrãża GNOME abò KDE.

Wëdónô òsta nowô, òficjalnô wersëjô czérowników nVIDIA dlô Linuksa, Solarisa a FreeBSD. Dlô ti pierszi systemë przëstãpné są wersëje na platfòrmã x86 ë x86-64.

Czérowniczi ne dôwają wspiarcé prakticzno dlô wszëtczich mòdelów grafikòwich kartów, nawetka dlô tëch nônowszich. Nen wëdôwk ùprawiô fele w dzejanim wentilatora GPU na maksymalny chùtkòsce, rëmô problemë, chtërne ùdostôwałë ùpadniãca serwerë X, pòprawiô wespółrobòtã z laptopama, a téż zlepszô sprôwianié wëskrzëniwanim na ùrzãdzeniach HP Compaq.

Czérowniczi mòże zladowac z:

NVIDIA-Linux-x86-169.09 (16.7 MB, IA32),
NVIDIA-Linux-x86_64-169.09 (15.0 MB, AMD64/EM64T),
NVIDIA-FreeBSD-x86-169.07 (13.4 MB, FreeBSD x86),
NVIDIA-Solaris-x86-169.09 (16.1 MB, Solaris x64/x86).

Bez mała rok pò wëdôwkù FreeBSD 6.2 ùprzistãpnilë rozwijôrze ti òperacjowi systemë (wòlny òdprowôdny Unixa) nôslédną ji sztabilną wersëjã 6.3. Zamëkô òna w se m.jin. zaktualnioné KDE 3.5.8, Gnome 2.20.1, Xorg 7.3, BIND 9.3.4 czë sendmail 8.14.2.

FreeBSD 6.3 mòże zladowac (bôczënk: je tegò 5 cedeczków) na platfòrmë Alpha, AMD64, i386, IA64, PC98 ë SPARC64. Co do zmianów ë pòprôwionëch felów, to czëtôjta wicy w swòji wersëji bënë Release notes.

Wersëjô 6.3 je ju sztabilną, a robòtë nad sztabilonotą wersëji FreeBSD 7.0 jesz derëją. Tã mómë narô le jakno RC1 do zladënkù, chòc mô sã òna nama ju, zgòdno z planã, w gromicznikù w pierszi swòji sztabilny wersëji pòkôzac.

Jednô ë drëgô (6.3 ë 7.0) zamëkôj ju w se kaszëbską klawiaturã, a FreeBSD  je na gwës dobra alternatiwą dlô tich co nie chcą ùżëwac Linuksa.

• Strana zladënkù: http://www.freebsd.org/where.html

Wzérając nazôd na nen rok, mòżemë rzec, że ùdało sã nama dosc dalek z kaszëbsczim Linuksã dońc.
Cëż taczégò sã w tim rokù stało na tim pòlu?
A mùszimë Wama rzec, że wielë.

Naczniemë òd zgłoszony łoni kaszëbsczi klawiaturë. Na sta sã w rokù 2007 sztandardowim dzélã wszëtczich wiôldżich distribùcëjów (Debian, Fedora Core, Mandriva Linux, OpenSuse, Ubuntu…) ë to nié le Linuksa, bò je ju jã widzec n.p. w nowim FreeBSD 6.3 czë 7.x.

Z robòtą nad dolmacżënkã KDE jesma w maju do tegò doszłi, że pòkôza sã òficjalnô wersëjô 3.5.7 w maju 2007 téż ju do zladënkù. To przëniosło ze sobą weńdzenié z kaszëbsczim jãzëka do linuksowich distribùcëjów ë tak pierszą bëła Kubuntu 7.10 (przë jaczi téż robimë ekstra), krótkò pò ni przëszła OpenSuse 10.3 z kaszëbsczim bënë ë (òpiarti na Debianie) Sidux. Je to tak pò prôwdze przełomòwé wëdarzenié, bò pòkôza sã nama przez to w tim rokù pierszô kaszëbskô òperacjowô systema (z kaszëbską klawiaturą ë kaszëbsczim jãzëkã interfejsu) co je na gwës wôrt òdnotowac ë pòdsztrëchnąc.
Z dolamczënkã nowi wersëji KDE 4.0 jesma jak na dzysô ju tak dalek, że pòkôże sã òna na drëdżi rok w òficjajnëm wëdôwkù, co òtmëkô nama dzwiérze (a mòże barżi nie zamëkô tich przed nama) dlô kaszëbsczegò w nôslédnych wëdôwkach zakualnionëch do KDE 4.0 distribùcëjów Linuksa.

Mòże sã Wama wëdôwac to nie za wiôlgą robòtą, le ma mëszlimë, że jak na dwóch lëdzi co przë tim spòleczno robi je to dosc tëli ë ti prawie żëczą Wama (ë se téż ) wszëtczégò dobregò w Nowim 2008 Rokù!

Mark ë Michôł

Chto wié jakô je różnica midze fòntã a czczonką? Mést ti co mùszą rozmiec tipograficzny sprawë

Krótkò pisząc to fònt to je to co mómë w kòmpùtrach a czczonka to metalowi prostopadłoscan, chtëren je brëkòwóny w pòligrafji. W codniowim pòlsczim jãzëkù barô czãsto zamieniwno a zmiłkòwò brëkùjë so nëch słów. Żôl, żebë do pisónégò (a co za tim jidze lëteracczégò) jãzëka kaszëbsczégò szedł nen lëchi zwëk. Tima co bë chcelë wiédzec wicy ò fòntach a czczonkach, a téż òglowò ò pismie sygnie le przeczëtac articzel Roberta Chwałowsczégò Czy fontami można strzelać z procy?, chtëren mòże nalezc na starnach typografia.info. W serwisu tim mòże nalezc téż wiele artiklów, co bãdą nama nót przë skłôdanim tekstu.

Wszëtczich co pùblikùją pò kaszëbskù rôczã do czëtaniô.

Sun Microsystems  ùprzistãpnił midzënôrodné jãzëkòwé wspiarcé w nowi wersëji 1.1 swójegò ODF wtëkôcza (pluginsa) dlô Microsoft Office.

Dzãka temù wtëkôczowi mògą brëkòwnicë Microsoft Office impòrtowac ë ekspòrtowac lopczi zapisóné w ôpen fòrmace Open Document Format (ODF), jaczi je sztandardã dlô OpenOffice ë StarOffice. Nôrzãdze to wespółrobi z tekstã, tabelama ë prezentacëjama ë wspiérô  MS Office 2000, Office XP und Office 2003. W nôslédnych wersëjach mô sã pòkôzac téż wspiarcé dlô Office 200.

• Wicy wëdowiédzë (w anielsczim jãzëkù) na starnach Sun Microsystems

Në to ë brëkòwnicë Fedorë mògą ju bëc rad z tegò, że zamëkô òna w se ju, òd wersëji Fedora 8, kaszëbską klawiaturã bënë.

Distribùcëjô Fedora robionô je z céskã na òkrãżé GNOME, chòc tuwò dô téż wersëjã z KDE ë XFCE, jaczé mòże przë instalacëji (wëbierzë òb czas ti òptacëjã “dopasëjë terô”) wëbrac. Nowô Fedora 8 wëszlô je 8. lëstopadnika, 5 ksãżëców pò wëdôwkù wersëji 7, ë je to pierszô Fedora (pò reòrganizacëji ùdbë, jakô mia swój plac na krótkò przed Fedorą 7, a ò jaczi ma wama ju rëchli pisôlë) w jaczim to spòlëzna mô téż baro wiôldżi cësk na niã.
Ju tipiczno dlô nowich wëdôwków mómë bënë nowé wersëje programów ë czérowników, a jądro je w ersëji 2.6.23.

• Torrentë do zladënkù różnëch wërsëjów Fedorë: http://torrent.fedoraproject.org/

Pùnktualno wëdôlë rozwijôrze Ubuntu ë bratnëch ùdbów Edubuntu, Kubuntu ë Xubuntu nową wersëjã 7.10 (Gutsy Gibbon - òdwôżny Gibón).

Òbrôzë CD mòże ju zladowac ze starnów:

• Ubuntu: http://releases.ubuntu.com/7.10/
• Kubuntu: http://cdimage.ubuntu.com/kubuntu/releases/7.10/release/
• Xubuntu: http://cdimage.ubuntu.com/xubuntu/releases/gutsy/release/
• Edubuntu: http://cdimage.ubuntu.com/edubuntu/releases/7.10/release/

Brëkòwnicë rëchliszi wersëji mògą przeprowadzëc téż aktualizacëjã online (òpisóné mómë to w dzélu “Aktualizacëjô” artikla: Familëjô Ubuntu 7.04 - instalacëjô, aktualizacëjô, test)
Nowi wëdôwk Ubuntu zamëkô w se jądro 2.6.22, Gnome 2.20, Firefoxa 2.0, OpenOffice 2.3 ë òglowò zaktualnioną softwôrã. Jeżlë graficznô karta dôwô mòżnotã wspiarca dlô przërëchlôcza 3D, tej sztartëje Ubuntu 7.10 sztandardowò Compiza. Pòprôwioné òstało téż hardwôrowé m.jin dlô chipów WLAN.

Dlô naju nôwôżniéjszé je gwës to, że w Kubuntu 7.10 mómë ju kaszëbsczi jãzëk do wëbiérkù jakno domëszlny systemë. Jakno gò wëbrac mómë ju pisóné w artiklu: Kubuntu 7.10 - nastôw kaszëbsczégò jãzëka.

Rôczimë do brëkùnkù!!!

Na zôczątkù kùńczącegò sã ju tidzénia (9. rujana 2007. rokù) wëszłô je nowô wersëjô francësczi distribùcëji Linuksa: Mandriva 2008. Bënë ni mómë jądro 2.6.22 , X.Org 7.2 jaczi razã ze wspiarcã RandR 1.2 zezwôlô na dalek jidącą aùtomatną kònfigùracéjã mònitorë. Jakno graficzné òkrãżé mómë do wëbiérkù KDE w wersëji 3.5.7 abò Gnome 2.20. A co dlô naji Kaszëbów gwës nôwôżnészé to to, że mómë w ti wersëji w kùńcu kaszëbską klawiaturã bënë (wnet rok pò tim jakno pòkôza sã òna w Opensuse) ë jesma z tegò baro rad.

Mandriva w swòji “Powerpack” ë “Mandriva One” wersëji zamëkô w se zintegrowóné czérowniczi dlô graficznëch kôrtów ATI ë Nvidia. Dlô 3D efektów mòze na żëczbã brëkòwac w ni Compiz-Fusion 0.5.2. W zestôwkù “Mandriva Free” mómë bënë blós wòlną softwôrã.

Starna zladënkù:

• http://www.mandriva.com/en/download.html